noclegi na wczasy

wczasy, wakacje, urlop

Mała Zbrojownia

08 wrzesień 2011r.

Mała Zbrojownia znajduje się w zachodniej części pl. Wałowego. Zbudowana w 1. 1643—45 przez Jerzego Strakow-skiego, syna znanego budowniczego Jana. W 1833 r. zlikwidowano dekoracyjne szczyty lukarn i podwyższono otwory przelotowe od strony pl. Wałowego. Zniszczona w czasie działań wojennych, odbudowana jako zajezdnia taksówek miejskich (proj. odbudowy Józef Chrzanowicz, Wacław Witkiewicz). Budynek na planie wydłużonego prostokąta, dłuższym bokiem oparty o wał ziemny. Strakowski nawiązał do lokalnej tradycji nie tylko formą szczytów i przykryciem każdej z naw oddzielnym dachem, lecz również akcentami kamiennych bloków zdobiących otwory bramne. Tablica fundacyjna z datą ,.1645" i herbem miasta jest przykładem dobrej roboty kamieniarskiej i wykwintnego rysunku ornamentów małżowinowych. Zaułkiem do Bramy Nizinnej, wzdłuż wałów, w kierunku wsch. dochodzimy do BRAMY NIZINNEJ* zbudowanej w 1626 r. przez Jana Strakowskiego (ojca budowniczego Małej Zbrojowni). Jest to budynek dwukondygnaejowy z wysokim, sklepionym łukiem, otworem przelotowym w środku i dwoma prostokątnymi przejściami dla pieszych. Drugą kondygnację, trzyokienną, zajmuje izba dawnej wartowni, a wystające z dachu łukarny o bogatej kamieniarskiej oprawie oświetlają strych. Dwa przyległe budynki jednokondygna-cjowe należą do pierwotnego układu — stanowiły one pomieszczenia dla żołnierzy, celników etc. Pierwotnie wysokość wału sięgała pierwszej kondygnacji bramy. Przejście poterną na drugą stronę umożliwi obejrzenie elewacji południowej, która ma zgoła inny charakter. Kamienna okładzina, szerokie pilastry przerywane pasami boniowa-nia nadają bramie surowy, militarny charakter. Ul. Grodzą Kamienna dochodzimy do najbliższego, w kierunku wsch., BASTIONU ZUBR **, z którego szczytu najlepiej można się zorientować w układzie tej części fortyfikacji. W 1619 r. Rada zaprosiła dwóch holenderskich inżynierów dla opracowania planów alternatywnych: Korneliusza van den Boscha i Daniela van Buren. W 1621 r. zatwierdzono projekt van den Boscha i przystąpiono do realizacji. System obwarowań ** wzniesionych według planów Korneliusza van den Boscha powstał w 1. 1621—36 i obejmował czternaście bastionów ziemnych otaczających, wraz z szeroką fosą, miasto podkową, którą zamykały bastiony ciągu zachodniego powstałe wcześniej. Z zespołu tego zachowało się jedynie pięć bastionów, o niepełnym zresztą profilu, a mianowicie: żubr, Wilk, Wyskok, Miś i Królik. Są to bastiony typu holenderskięgo, rozpowszechniającego się w Europie od pocz. XVII w. System holenderski polegał m. in. na wykonywaniu obwarowań wyłącznie ziemnych, bez murowanych skarp, podziemnych kazamat, murowanych lochów, typowych dla budownictwa włoskiego. Charakterystyczną cechą ostrokątnych bastionów holenderskich, znacznie tańszych i łatwiejszych w realizacji od włoskich, było utrzymanie takiego samego kąta nasypu ziemnego w bastionie jak i w kurtynie wału (tj. w prostym odcinku wału znajdującego się między dwoma bastionami). Z wysokiego nadszańca bastionu Żubr rozpościera się szeroka panorama Niziny Żuławskiej i zespołu bastionów na pierwszym planie. W kierunku zachodnim, poza torami, tkwi w częściowo rozkopanym wale masyw Bramy Nizinnej, a za nią BASTION SW. GERTRUDY** zbudowany na przełomie XVI i XVII w. według planu architekta Antoniego van Ob-berghena. Jest to bastion typu nowowłoskiego, wskazuje na to zarówno obmurowanie jego dolnej partii jak i tzw. nadsza-niec — niejako druga kondygnacja wału ziemnego usypana już na powierzchni bastionu. Z kazamat znajdujących się na styku bastionu z kurtyną wałów armaty mogły strzelać wzdłuż jej linii, broniąc dostępu nieprzyjacielowi. W kierunku wschodnim rozpościera się obszerne rozlewisko wodne przecięte dwoma równoległymi, niewysokimi wałami oblicowanymi kamieniem, jest to Śluza Kamienna. Ul. Grodzą Kamienna można dojść do ŚLUZY KAMIENNEJ *. Budowę śluzy rozpoczęto w 1619 r. pod kierunkiem dwóch specjalistów holenderskich pochodzących z Aikmaaru (Fryzja Zachodnia): Willema Janssena i Adriana Ol-brantsa. Śluza Kamienna stanowiła klucz systemu strategicznego Gdańska XVII w. Tędy bowiem Motława leniwie wlewa swoje wody do Nowej Motławy — kanału, który odciął dużą połać lądu tworząc Wyspę Spichrzów oblaną z drugiej strony wodami Motławy. Jednocześnie z usypaniem wielkiego systemu wałów i bastionów powstały fosy w miejscu, skąd wybierano ziemię. Wypełniła je woda Motławy, która dotychczas przepływała przez miasto, wpływając do Wisły przy Polskim Haku. W praktyce zatem, regulując dopływ wody do koryta Nowej Motławy, można było podnosić lub obniżać lustro wody w fosach. Co więcej: zamykając śluzę, można było nadmiar wody skierować na niskie tereny sąsiadujące z fosami i stopniowo zalewać coraz większe połacie pobliskich Żuław. W praktyce oznaczało to zmniejszenie szans atakujących do minimum, ponieważ nie można było umieścić baterii oblężniczych na odległość strzału skutecznego, nie można było również użyć piechoty. Przemyślni konstruktorzy dali gdańszczanom nie tylko sprawny instrument ułatwiający obronę, lecz również wykorzystali siłę wody, budując za śluzą młyn wodny, który pracował stale, a szczególnego znaczenia nabierał w trakcie działań wojennych. Gdy bowiem wodę z kanału Raduni, poruszającą młyny znajdujące się na Starym Mieście, można było odciąć, opanowawszy śluzy w Pruszczu, Motławy nie można było tak łatwo zamknąć lub skierować w innym kierunku. Był to zatem młyn, który mógł działać przez cały czas oblężenia i niejednokrotnie oddawał miastu te usługi. Idąc ul. Dolna Brama i Pod Zrębem, mijamy dom nr 9 — długi, dwukondygnacjowy budynek konstrukcji szkieletowej zbudowany w XIX w. Jest to typowy, jeden z ostatnich już przykładów zabudowy Starego Przedmieścia i innych, mniej eksponowanych dzielnic starego Gdańska. Kierując się w ul. Zabi Kruk, po prawej stronie mijamy Basztę pod Zrębem (1487 r.) — najbardziej obok Białej na 42 południe wysunięty punkt obronny gotyckiego pasa fortyfikacji.

ocena 4,4/5 (na podstawie 5 ocen)

Twoja turystyka w Polsce.
Mała Zbrojownia, atrakcje, zwiedzanie, Gdańsk, zabytki, zwiedzanie